1 ) قوله ره : « او الوقوع فى الزنا أو محرم آخر » اين عبارت را دو نوع مىشود معنا كرد : اول : عطف باشد به ضرر يعنى مظنة الوقوع فى الزنا و محرم آخر دوم : عطف باشد به خود مظنة يعنى أو كان فى تركه وقوع الزنا أو محرم آخر كه خود وقوع ، فاعل كان باشد . 2 ) قوله ره « مظنة الضرر » : مراد از ضرر در اينجا ضرر جانى است . آيا عرض و آبروى مؤمن را هم شامل مىشود يا خير ؟ معلوم نيست كه شامل آن نيز بشود . البته آن چه كه مسلم است اين است كه ضرر مالى را شامل نمىشود . و ) دليل حرمت اضرار جانى : بحث در اين است كه دليل بر اين كه اضرار جانى حرام است ، چيست ؟ و اين بحث را كه در مقام اثبات اگر ظن يا شك يا احياناً و هم داشتيم بر ضرر جانى ، آيا حكم آنها هم حكم قطع است يا خير ؟ فعلًا مطرح نمىكنيم . 1 ) كلام مرحوم نائينى در لا ضرر ايشان مىفرمايند : از روايات استفاده مىشود كه ضرر جانى يك اصل از اصول مسلّمهء شرعى است كه چيزهاى ديگر را به آن تشبيه مىكنند . مانند اين روايت كه مىفرمايند : « الجار كالنفس غير مضار و لا آثم » « 1 » 2 ) مناقشه در كلام مرحوم نائينى مناقشهء اول : اين خيلى بعيد است كه اضرار به نفس بين مسلمين جزء ضروريات بوده و اضرار به همسايه جزء امور مخفى باشد . چون اصل اين كه آيا دليل بر حرمت

--> ( 1 ) كافى / ج 2 / ص 666 / روايت 2 و كافى 5 / ص 31 / روايت 5 .